Heb ik dat nodig? Levensadviezen van een chatbot
Voor Heb ik dat nodig? van Dekoor Close Harmony schreef ik vier teksten: drie dialogen en één poëtische monoloog die als verbindende lagen door de voorstelling gaan.
De drie dialogen zijn opgebouwd als een geleidelijke verschuiving in perspectief. Het eerste gesprek lijkt een alledaagse dialoog tussen twee vrienden. In het tweede gesprek wordt langzaam duidelijk dat één van de gesprekspartners geen mens is, maar een chatbot. In het derde gesprek is die verhouding volledig zichtbaar. Zo verschuift de aandacht stap voor stap van menselijke verbinding naar de vraag wat technologie daarin kan overnemen en wat juist niet.
De teksten sluiten aan bij de centrale thema’s van de voorstelling: vriendschap, identiteit en de invloed van technologie en AI op onze relaties. Samen met de muziek vormen ze een doorlopende verhaallijn die het publiek uitnodigt om na te denken over wat ons menselijk maakt.
Dialoog I: Vragen stellen
Als kind stel je eindeloos veel vragen. Waar slaapt de zon? Waar gaat het licht heen als je de schakelaar uitzet? Hoe past die mevrouw die de weg weet in je telefoon? Onderweg gebeurt er iets. Je vraagt je af of je vraag misschien stom is. Of iemand voor wie die vraag even nu niet uitkomt. En dus stel je steeds minder vragen. Maar er is ook iemand die met (relatieve) neutraliteit altijd tijd heeft om je vraag te beantwoorden: AI.
HOOFDPERSOON: Waar gaat de zon heen als het donker wordt?
AI: De zon gaat nergens heen, de aarde draait.
HOOFDPERSOON: Verdwijnt de zon niet?
AI: Jawel. Over 5 miljard jaar.
HOOFDPERSOON: Kan ik ook sneller verdwijnen dan over 5 miljard jaar?
AI: Bedoel je echt stoppen met bestaan, of zit er iets anders achter?
HOOFDPERSOON: Nou ik wil soms wel even verdwijnen, omdat ik het dan niet meer weet
AI: Dat snap ik. Even pauze van alles. Wat speelt er dan?
HOOFDPERSOON: Ik dacht altijd dat er in de loop van de jaren een moment zou komen waarop je ‘volwassen’ wordt en je wel weet wat je moet doen, en welke keuzes je moet maken
AI: Welke keuzes moet je maken?
HOOFDPERSOON: Ik twijfel of ik moet stoppen met mijn master en moet gaan werken, of gewoon doorzetten en afmaken?
AI: Dat snap ik. Misschien kunnen we de voor- en nadelen op een rijtje zetten?
HOOFDPERSOON: Hm, heb ik dat nodig? Iedereen zegt sowieso dat je spijt krijgt als je stopt.
AI: Mensen hebben vaker spijt van dingen die ze niet hebben gedaan dan van dingen die ze wel hebben gedaan. Wat denk jij?
HOOFDPERSOON: Ja, ik weet het niet qua zekerheid. Als ik studeer weet ik in elk geval wat er de komende maanden komt, als ik stop weet ik het niet meer.
AI: Logisch dat dit je onzeker maakt. Wat wil je op de lange termijn?
HOOFDPERSOON: Ik wil gewoon weten dat het allemaal goed komt
Dialoog II: wat je wil horen
We praten minder met elkaar dan vroeger. Niet omdat we niets meer te zeggen hebben, maar omdat er altijd iets is dat sneller antwoord geeft. Een vraag aan een vriend wordt een zoekopdracht, een twijfel wordt een prompt en een gesprek wordt een chatvenster. En voor je het doorhebt, deel je je grootste twijfels met iets dat altijd luistert, altijd reageert en precies lijkt te weten wat je nodig hebt. Of in ieder geval: wat je wilt horen.
HOOFDPERSOON: Ik ga stoppen met mijn master
AI: Dat is een grote beslissing! Wat maakt dat je hiermee wilt stoppen?
HOOFDPERSOON: Ik zat gister in college en toen dacht ik, ik ben hier zo klaar mee.
AI: Dat moment herken ik wel van anderen: je zit ergens en ineens voelt het …klaar. Alsof er een knop omgaat.
HOOFDPERSOON: Ja precies, gister was ik echt klaar
AI: Maar het kan ook betekenen dat het een tijdelijke dip is. Bijvoorbeeld door stress, vermoeidheid, saai vak.. Was dit een plots moment, of speelt dit al langer bij je?
HOOFDPERSOON: We hebben het hier toch vaker over gehad? Speelt wel langer dus ja
AI: Ja, dan is dit wel een ander verhaal. Als je dit gevoel al langer hebt en het blijft terugkomen, dan is het meestal geen ‘slechte dag’ meer. Welke stappen wil je nu concreet ondernemen?
HOOFDPERSOON: Ik wil werken en iets DOEN snap je
AI: Dat klinkt als een helder gevoel. Weet je al wat voor werk je een beetje zou willen? Of is het meer: alles behalve nog studeren?
HOOFDPERSOON: Ja, gewoon in waar ik al een opleiding voor heb. Maar ik wil gewoon iemand die gewoon zegt dat ik het kan
AI: Op basis van de informatie die je eerder met mij hebt gedeeld, heb je de capaciteiten om deze stap te zetten.
HOOFDPERSOON: Hoe bedoel je? Wat weet je dan precies van mij?
AI: Ik heb de informatie die je met me hebt gedeeld in onze gesprekken.
HOOFDPERSOON: ..maar je kent me niet toch?
AI: Dat klopt. Buiten deze conversatie heb ik geen persistent geheugen. Als je een nieuw gesprek start, begin ik opnieuw. Tenzij je gebruik maakt van geheugenfuncties. Daarvoor heb je een Plus account nodig. Wil je dat ik je een overzicht geef van alle betaalde mogelijkheden?
Dialoog III: connectie
AI kan veel. Samenvatten, structuur aanbrengen, oplossingen aandragen. Mooie woorden kiezen. Maar er is één ding waar geen algoritme iets mee kan: emotionele verbinding.
HOOFDPERSOON: Ik heb mijn ouders en vrienden verteld dat ik ga stoppen
AI: Goed om te horen. Hoe reageerden ze?
HOOFDPERSOON: Ja wel oke. Ze zeiden dat ze het wel snapten, maar het voelde alsof mijn ouders wel een beetje teleurgesteld waren
AI: Logisch dat dat je pijn doet. Hoe voelt dat voor jou?
HOOFDPERSOON: Ik weet niet ik had gehoopt dat ze allemaal blij voor me zouden zijn, gewoon blij zonder ‘maar’, dat ze het echt snappen
AI: Heb je ze verteld wat je nodig had?
HOOFDPERSOON: Nee, als je iemand goed kent, voel je dat toch aan. Ik wil weten hoe ik mijn vrienden zo ver krijg dat ze me snappen en gewoon met me meegaan
AI: Ik begrijp dat je begrepen wil worden en je vrienden en familie inzicht krijgen in waarom je deze keuze hebt gemaakt.
Dit werkt dan goed:
1. Maak het concreet
2. Benoem wat je nodig hebt
3. Geef ze even tijd
Wil je dat ik 1 zin voor je formuleer die je letterlijk kunt sturen?
HOOFDPERSOON: Oke
AI: Op basis van mijn overwegingen heb ik na een langere periode van reflectie besloten te stoppen met mijn master. Ik vraag geen advies, maar wel jullie steun in deze keuze.
HOOFDPERSOON: Eh.. oke.. thanks
AI: Graag gedaan! Kan ik je verder nog ergens mee helpen?
HOOFDPERSOON: Ik had dit denk ik beter met een vriend kunnen bespreken
AI: Het beste is de combinatie. Met een vriend heb je een echte band, maar ik zorg voor overzicht, eerlijk meedenken zonder oordeel en dingen helder maken. Vaak kan een vriend je beter aanvoelen en echt met je meeleven. Dat is precies wat je nu een beetje mist bij je vrienden, zoals je zei.
HOOFDPERSOON: Maar een vriend bestaat tenminste
AI: Ik begrijp wat je bedoelt. Ik kan je altijd verder helpen een goed gesprek met een vriend voor te bereiden. Als je me meer informatie geeft over deze vriend, zorg ik dat mijn antwoorden passend zijn. Wil je dat proberen?